dinsdag 16 augustus 2011

Hulp gevraagd: Wat maakte Maria zo bijzonder?

Voor Uit de Levensbron, het prekenboek van de Christelijke Gereformeerde Kerken, ben ik gevraagd een adventpreek te schrijven.

De laatste weken heb ik met mijn katholieke vrienden via deze en andere blogs veel gediscussieerd over Maria. Het verwijt dat mij als protestant vaak ten deel viel is dat we Maria teveel onder het tapijt hebben geveegd. Daarom heb ik bij dezen de handschoen opgenomen en ga ik die preek wijden aan Maria.

Ik loop in de exegese echter tegen een heel belangrijke vraag aan, die nog niet zo makkelijk te beantwoorden is. Maria wordt in Lukas 1:28 'begenadigde' genoemd. In vers 30 wordt dat uitgewerkt met 'je hebt genade (gunst) bij God gevonden.'

De vraag die deze uitdrukkingen bij mij oproepen is de volgende: Is Maria begenadigd omdat God haar uitgekozen heeft als degene die de Messias ter wereld brengt? Of heeft God Maria uitgekozen om die taak te verrichten omdat ze zo'n bijzondere vrouw is? Met andere woorden: is haar verkiezing pure genade die iedere andere vrouw ten deel had kunnen vallen of heeft ze eigenschappen die de gunst van God oproepen en die haar daardoor voorbestemmen voor haar bijzondere taak?

Katholieken en protestanten, verenigt u en help mij om enig licht in deze duisternis te scheppen.

Reageer onder deze blog!

14 opmerkingen:

  1. Christianne (protestant)16 augustus 2011 om 14:59

    Ok, als ik het goed begrijp ben je nu al bezig met een preek voor november/ december. Goed preken is vooruitzien?
    En dan nog wel over Maria. Als ik even kritisch mag zijn (en dat mag hier volgens mij): wat is het nut van een preek over Maria? Ik hoor persoonlijk liever over Jezus en het feit dat Hij naar de aarde is gekomen. Enfin, dat terzijde want dat was je vraag niet.
    Matthew Henry geeft mijns inziens een duidelijk antwoord op je vraag: 'God heeft door u te verkiezen om moeder te zijn van de Messias, u een bijzondere eer aangedaan (...)'.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Hendro Munsterman (RK)16 augustus 2011 om 16:42

    @Christianne:
    Waarom niet over Maria preken? Waarom wel over Abraham, Mozes, Johannes de Doper, Elia, Jozef (OT), en., en niet over haar?
    Bovendien: "Vanaf nu zullen alle generaties mij zalig prijzen" (Lk 1, 48)
    En vooral: over Maria preken is niets meer, maar ook niets minder dan preken over de "grootse dingen die Hij aan (Maria) gedaan heeft". (Lk 1,49).

    @Wim:
    Wat betreft Lk 1,28 en 30: ikzelf zou neigen naar een meervoudige betekenis. Allereerst mogen we veronderstellen dat Maria, net als alle andere joodse vrouwen, erop hoopte de moeder van de Messias te mogen
    zijn. Het lijkt me aannemelijk dat de engel in het verhaal volgens Lukas (minstens ook) daarop wijst.
    Terwijl vers 30 mij lijkt te wijzen naar deze interpretatie, lijkt vers 28 me echter tegelijkertijd te wijzen naar een dieper-theologische interpretatie, inderdaad in de zin van een voorbereiding op haar rol in Gods Heilsplan. Hoe dat te denken, en hoe dat vorm te geven is een lastige zaak.
    Ik dat we we er waarschijnlijk in ieder geval in mogen lezen dat God reeds voorafgaand aan de conceptie en geboorte van Jezus actief met Maria begaan was.

    Leestip: Lees hoofdstuk 1 en 2 van de encycliek "Redemptoris Mater" van Johannes Paulus II eens door. Volgens mij kunnen veel protestanten het meeste van de eerste 2 (van de 3) delen delen van deze Maria-encycliek onderschrijven.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Henrico (christen)

    @Wim:
    Als je deze vraag een centrale rol wilt geven, is het maar de vraag of je preek nog wel over Maria gaat...
    Hoe kiest God? Hoe en waarom koos hij Abraham, David enz.? Waarom jou en mij?
    Of is de begenadigde Maria niet in dit rijtje te plaatsen?
    Anyway, ik zie een uitverkiezingspreek aankomen en dat is natuurlijk vragen om moeilijkheden ;-).

    @Hendro:
    Heb je (bestaat er) een link naar die Redemptoris Mater? Klinkt interessant.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Dag Wim, waarschijnlijk is je laatste zin iets te optimistisch gesteld: 'katholieken en protestanten, verenigt u ...', want als er iets is wat katholieken en protestanten uiteendrijft is het wel de visie op Maria.
    Ik ben geen theoloog, maar als ik de Bijbel gewoon lees zie ik een eenvoudig meisje, dat genade vindt in de ogen van God. Net zo eenvoudig en zondig als andere mensen, maar ze 'gelooft wel wat dat wat de Heer tegen haar zegt, zal worden uitgevoerd' (Elisabeth). Ze zegt zelfs dat ze gezegend is. Ze ontvangt dus een zegen, genade, een gunst. Ze wordt 'highly favoured' zegt de engel Gabriel in vs 28. Zelf noemt ze God haar Redder.
    Ze heeft dus zelf genade en redding nodig, moet verlost worden door haar eigen Zoon. Niks geen onbevlekte ontvangenis, en helemaal geen tenhemelopneming. Verzonnen, gefantaseerd, flauwekul dus.
    Ik weet dat dit als blasfemie overkomt voor mijn katholieke broeders, maar het geeft wel het onderscheid aan hoe (oprechte) protestanten en (oprechte) katholieken met het gezag van de Bijbel t.o.v. het gezag van de traditie omgaan. Het Woord van God of alle traditie inclusief de Bijbel, de leer van de kerk en het gezag van concilies, pausen etc.
    Maar Maria is wel een voorbeeld van iemand die op jonge leeftijd vol overgave gelooft in het woord dat haar verkondigd wordt. Zonder een spoortje twijfel. Dat voorbeeld mogen we navolgen. Maar om nou tot haar te gaan bidden ...? Nou, nee. Het blijft een schepsel, een mens van vlees en bloed. Eren mag, vereren gaat te ver.
    Toch zijn al onze verschillende interpretaties volgens mij niet het belangrijkste. Er zijn gewichtiger zaken die in de Bijbel staan. Het wonder ligt niet bij Maria, maar in de Zoon die zij droeg. Zijn komst was bijzonder, Zijn leven een voorbeeld, Zijn Woorden van waarde, Zijn dood bracht ons leven, Zijn opstanding is onze hoop. En nu bidt Hij voor ons. Zond Zijn Geest in ons, die ook bidt. Het vleselijke wat Maria mocht dragen, negen maanden lang, oké, maar Zijn Geest is altijd in ons, wij zijn de tempel. Als wij tenminste hetzelfde geloven en vertrouwen hebben als Maria, en vele anderen in de Bijbel, maar ook nu, vandaag.
    En alle antwoorden, die komen pas na onze dood. Laten we elkaar niet verketteren om deze zaken, maar respecteren. En uitgaan tot hen die van deze dingen nog nooit gehoord hebben.

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Tja, het Oude Testament begint even na het scheppingsverhaal met Eva die toegeeft aan de woorden van een verkeerde engel waardoor de dood/zonde de wereld in komt en het verhaal van het Nieuwe Testament begint bij Maria die toegeeft aan de woorden van een engel waardoor het leven / de Verlosser van onze zonde de wereld in komt. Niet voor niks dat je in de kerkgeschiedenis een vergelijking tussen beiden tegenkomt.

    Bovendien is Maria ook een prachtig beeld van de kerk/gelovige die Christus in zich draagt en koestert en die net als Maria antwoordt op Gods woord: "mij geschiede naar Uw wil". Met dat Maria de moeder van Christus is, kun je haar in die zin ook zien als de moeder van de Kerk die immers gekenmerkt wordt door Christus en die ook zelf het lichaam van Christus wordt genoemd. (Laat ik hierbij maar niet de quote van Augustinus aanhalen dat de kerk een hoer is, maar ook onze moeder)

    Als je de verering van Maria vooral in het licht van dit soort symboliek ziet dan zou het nog enigszins acceptabel zijn in mijn ogen. Wanneer Maria als mens wordt aanbeden of zij verafgood wordt naast Christus dan worden een aantal grenzen overschreden. Ik vrees dat dit laatste jammer genoeg (naast ook goede leer over Maria) in enige mate in de officiële rooms-katholieke leer terecht is gekomen.

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Rob Allaert's reactie

    Beste Wim, ik ben je bijzonder dankbaar dat je de algemene protestantse verveeldheid met Maria durft te erkennen en er iets aan wil doen. Je hebt je voorgenomen om mee te werken aan de 'bijbelse' zaligprijzing van Maria en om gelijktijdig de katholiek op te roepen tot een evenwichtige matigheid wat de verhoging van Maria betreft.

    Mag ik je vraag parafraseren? Dit als eerste aanzet, want zoals je hieronder merkt, heb ik mij laten afleiden door een reeks aangebrachte misverstanden in de comments. Onrechtstreeks geeft mijn respons ook verder antwoord op jouw vraag.

    Zond de Vader de engel op een zoektocht naar de eerste vrouw die "ja" durfde zeggen op Zijn roekeloze vraag? Of stuurde de Vader de engel op weg met de exacte coordinaten van die ene uitverkoren vrouw?

    Als het zo gesteld wordt, blijken zelfs protestanten eerder voor de tweede optie te kiezen. Bij de eerste optie is er namelijk sprake van menselijke verdienste. Bij de tweede is er sprake van begenadiging.

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Rob Allaert's reactie deel 2

    @Christianne: Zou het er om gaan wat wij het liefst horen? Het zou goed zijn dat je mocht ontdekken dat de katholieke mariologie een extensie is van het overwegen van "het feit dat Jezus naar de aarde is gekomen" ... geboren uit een vrouw.

    @Jaap: Dank voor je goede en gezonde opstelling. Dat is de voorwaarde voor ware oecumene. Je weet zonder twijfel dat het een katholiek niet toegelaten is om een mens te aanbidden, tenzij die mens ook God is. Maria verafgoden hoort er dus niet bij. Maria staat dan ook niet naast de Zoon, maar eerder naast de Vader. Meer daarover hier.

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Rob Allaert's reactie deel 3

    @Anton: Hoe zie jij in de bijbel dat Maria zondigt gelijk een ander? Dat haal je niet uit een eenvoudige lezing van de Schrift, maar door een standaard toepassing van je theologie.

    Ik zou je er willen op attenderen dat het niet voldoende is te denken dat je je oecumenisch opstelt. Dat doe je namelijk niet. Op een andere plaats - jou bekend - schreef je reeds: "lezen de katholieken hun bijbel dan niet?". Vandaag schrijf je "Niks geen onbevlekte ontvangenis, en helemaal geen tenhemelopneming. Verzonnen, gefantaseerd, flauwekul dus". Hier ontbreekt elke nuance, elke bereidheid opnieuw te denken, ook ontbreekt elke vorm van respect. Als de kloof groot is, dan is dat mede door zulke reacties van protestanten. Het mag eens gezegd worden.

    Krijgt Maria een gunst? Wel, als je haar rol als een fijn geschenkje ziet en niet als een martelaarsrol die het grootste geloof (en daden) vraagt, dan heb je het fout. "Highly favoured" citeer je uit een Engelse vertaling, wat letterlijk: "met aandrang tot favoriet aangeduid" betekent. Je beantwoordt per ongeluk de vraag correct.

    Zou je al weten dat de RKK leert dat Maria verlost werd door haar Zoon en dus een Verlosser heeft? Dat heb je mij al zeker weten schrijven. Toch klinkt het hier weer. Zo blijven we bezig.

    Je schrijft "zonder een spoortje twijfel". Ook dat is onjuist omdat het niet ten volle begrijpen van het verzoek van de engel nu net wel twijfel opriep bij Maria.

    "Tot haar bidden" schrijf je. Bidden betekent 'vragen'. Wat vragen? Voorspaak bij de Vader door Jezus Christus. Van in de vroegste tijden werd ten gevolge van het algemeen priesterschap begrepen dat christenen voor elkaar mogen bemiddelen bij God. Jezus, de enige bemiddelaar, heeft deze weg geopend voor allen die in Hem zijn. Evenzeer werd begrepen dat zij die in Christus stierven nog veel doeltreffender voorspraak kunnen doen. Geen werkloosheid in de hemel! Een bijzonder mooie dimensie waarbij de kinderen Gods voor elkaar zorgen. Alsof de Vader hierin geen vreugde kan vinden.

    Dan nogmaals de begripsverwarring. 'Vereren' is de christelijke vorm van 'eren'. Christelijke eer betonen aan iemand in Christus is verering. God danken in een specifieke persoon, zoals dat ook Paulus overkwam en waarvan hij zonder theologisch bezwaar gewag maakt, was altijd een onderdeel van het algemene christendom.

    Hoe verstaan protestanten het woord 'vereren'? Als een synoniem voor 'aanbidding'. De katholieke uitingen van verering worden dus ten onrechte beoordeeld als 'het toeschrijven van goddelijkheid aan een mens'. Dit is helemaal onjuist.

    Je roept op om onze tijd niet te verdoen en ons te richten op meer gewichtige zaken.

    God, de schepper van het menselijke gezin, namelijk: vader, moeder & kind; openbaart zichzelf als Vader, Zoon en Geest. Waar is de moeder? Ze komt wel degelijk op het toneel. En dan nog midden in het bedrijf van 'De Verlossing'. Die ongrijpbare Geest overschaduwt een uitverkoren vrouw, wordt één met haar, met bevruchting tot gevolg, en maakt haar dus tot Zijn bruid en zodoende tot moeder van de Zoon, de tweede persoon van de Drie-eenheid.

    Ten slotte, Maria droeg niet het vlees van Christus, of de menselijke component, ze droeg de persoon van Christus, namelijk zijn lichaam, ziel en goddelijkheid. Ze droeg de ondeelbare hypostatische eenheid die Christus is. Ze droeg niet slechts de mens, ze droeg de Godmens, ze droeg dus God.

    Is dit alles te minimaliseren? Is dat niet gewichtig genoeg? Twintig eeuwen christenen vinden van wel en doen hun best om haar zalig te prijzen in elke eeuw, zelfs al de eeuwen volgend op de Reformatie.

    Flauwekul? Het blijft een ongepaste reactie.=

    BeantwoordenVerwijderen
  9. @ Rob Allaert

    Ik heb je reactie en de blog waar je naar linkt gelezen. Wat je nergens letterlijk zegt, maar wat als ik het goed begrijp eigenlijk wel naar voren komt is dat Maria zo ongeveer de echtgenote van God is (het zit vast net iets complexer in elkaar, maar heel ongenuanceerd gesproken komt het er wel op neer). Als dit zo zou zijn en Maria zo ongeveer de bruid van God is die Hij gekozen heeft uit alle vrouwen der mensheid dan is het begrijpelijk dat Maria zo'n bijzondere rol heeft binnen het katholicisme. Bovendien is het logisch dat Gods gezin een moeder heeft en dat er naast God de Vader ook een moeder is.

    Toch zie ik wel een paar problemen hierbij (niet zeker wetende of de weergegeven visie ook overeen komt met jouw visie):
    - Maria trouwde met Jozef (en kreeg volgens de meest voor de hand liggende lezing van de bijbel met hem nog meer kinderen), wat wringt met dat Maria in zekere zin al aan God zou toebehoren en in dat geval zou er dan in zekere zin sprake zijn van overspel.
    - De Zoon was van eeuwigheid af Gods Zoon als deel van de Drie-enige God, maar Maria was niet van eeuwigheid af de moeder Gods aangezien zij niet in God is inbegrepen. Om Maria dan in een positie naast God te zetten past mijns inziens niet. Je krijgt een te hoge visie van Maria of een te lage visie van God als Maria naast God kan staan.
    - In de bijbel wordt aan Maria niet zoveel aandacht gegeven en ik mis ook profetieën in het Oude Testament over Maria om aan haar de rol toe te schrijven die katholieken haar geven.

    Uiteindelijk komt het er dus op neer dat het wel logisch kan zijn dat er naast God de Vader ook een moeder is, maar ik denk niet dat het de juiste visie is dat Maria als bijzondere vrouw deze rol vervult.

    BeantwoordenVerwijderen
  10. @Jaap,

    ik ben het met je laatste reactie eens. Over je punt van 'had maria nog meer kinderen' is op deze blog en die van Rob (www.familieland.be/katholiekworden) al uitgebreid gediscussieerd. Misschien vind je dat nog wel boeiend. Kijk maar eens rong.

    BeantwoordenVerwijderen
  11. @ Dag Rob
    Leuk dat onze eerdere discussies zich voortzetten via dit blog van een irenische protestant, die zich ten doel stelt om katholieken en protestanten samen te brengen onder één samenhangende visie op Maria. Kijk, dat is nog eens een ideaal ...! Iets andere invalshoek dus dan van die van 'mr. uitlokker' of mijn 'hier een daar een beetje botte bijl'. Mijn prikkelende opmerking (vraag eigenlijk) of katholieken de Bijbel wel lezen, zit je nog steeds hoog, merk ik weer, terwijl ik die volgens mij al had teruggetrokken. En anders bij deze! Ik begrijp inmiddels dat deze Bijbel wel gelezen wordt (niet door iedereen, maar dat geldt ook voor veel protestanten), maar dat deze niet zo veel gezag heeft, dan wel op gelijke hoogte staat met uitspraken van pausen en concilies, of in de loop van eeuwen ontstane tradities.

    Maar goed, een reactie op jouw reactie dan.
    - Het is geen vraag of Maria gezondigd heeft. Er staat op meerdere plaatsen dat alle mensen gezondigd hebben en dat er niemand rechtvaardig is (Rom. 3, Psalm 14 en 53). Volgens mij is de erfzonde ook een katholiek leerstuk. Je uitgebreide uiteenzetting over de 'heilige tabernakel' kan mij niet overtuigen, aangezien ook de ouders van Maria zondig geweest zijn.
    Nu zeg je juist weer dat Maria door haar Zoon verlost is. Deze twee kan ik niet bijeenbrengen ...
    - 'Zonder een spoortje twijfel' slaat niet op haar begrijpen (verstandelijk), maar op haar daad van geloof. Overgave, onvoorwaardelijk vertrouwen, de essentie van geloof. Ook al volg je het niet, zie je het niet of begrijp het niet (helemaal), je weet dat wie het zegt waarachtig is.
    - 'Tot haar bidden'. Ik lees in de Bijbel over de bemiddeling van Jezus (voorspraak in de hemel) en de Geest die met ons bidt (al zuchtend, Rom. 8). Over Maria lees ik niets, noch over andere voorbidders in de hemel. Waarom zouden wij bidden tot de doden? Als 'vereren' dan niet aanbidden zou zijn, maar 'eren' snap ik er niets van, want in bijna alle woordenboeken vind je 'aanbidden, verafgoden' naast minder ver gaande woorden als eren, dienen, hoogachten; en waarom worden er anders zoveel leerstukken of leeruitspraken over haar gedaan?
    - En over dat moederschap naast de Vader, ja, dan stem ik in met de reactie van Jaap hierboven, dat is teveel eer voor haar. Zij blijft een schepsel, begenadigd, bevoorrecht, jazeker, maar er zit een algemeen menselijk plafond aan.
    Maria blijft een voorbeeld, maar juist van nederigheid, ontvankelijkheid, kinderlijk en eenvoudig geloof.
    - En ja, dan het woord 'flauwekul'. Als je mij kent of beter zou kennen, dan weet je dat ik nogal gezag toeken aan de inhoud (boodschap) en de oorsprong van de Bijbel. Goddelijk gezag, op grond van wat er in staat. 'Sola scriptura' dus. Geïnspireerd door de Geest. God ontmoet mensen en Hij inspireert ze, trekt hun aandacht, roept, lokt, heeft lief. Hij redt ze en rechtvaardigt ze, maar alleen door geloof (Sola fide). Daarvoor kwam Zijn Zoon (zelf God, God zelf), in het 'vlees', werd mens. Hij werd het middel tot redding. De Middelaar.
    Maar wij, mensen. Tja, wij redeneren, willen een logisch geheel, verzinnen regels en systemen en wetten en theologiën en dogma's. Wij maken systemen van relaties. De open houding van liefde van de kant van God, wordt belemmerd. Door de eeuwen heen. In alle kerken, katholieke en protestantse en evangelische. Al dat menselijke, dat systeemdenken, gezag toekennen aan mensen en leringen, buiten het Bijbelse, dat noem ik 'flauwekul'. Je kunt het nalezen op mijn eigen blog. Het is niet specifiek bedoeld naar jou of de katholieken. En er zijn katholieke trekjes, leringen, gebeurtenissen in het verleden, waaronder 'Maria', dat noem ik menselijke verzinsels, waarvoor ik geen gezag in de Bijbel kan vinden. That's all ... en volgens mij daarom niet 'ongepast'. Maar dat zul je waarschijnlijk niet met me eens zijn.

    BeantwoordenVerwijderen
  12. Beste Jaap,

    Je hebt de katholieke positie goed begrepen en weergegeven. De heilige die Maria de hoogste lof aller tijden toezingt, Grignon de Montfort, schrijft ook dat er geen grotere afstand kan bestaan dan tussen de mens Maria en God en dat Maria in vergelijking met God eigenlijk onbestaande is. Maar het is juist deze overweging die ieders grote verbazing opwekt (en duidelijk ook die van jou ;-). "Waar is God mee bezig? Waarom een vrouw betrekken in de menswording, in de verlossing? Waarom de Godmens niet gewoon laten neerdalen op een wolk (met een exemplaar van de Bijbel in de hand)?"

    De problemen die je ziet zijn terecht! Het kwam dan ook niet op bij de eerste christenen om te denken dat Maria het huwelijk met Jozef consumeerde. Dat is een gedachte die ook bestreden werd door Luther en Calvijn.

    Hoe meer je studeert over Maria, hoe meer je haar terugvindt, in het OT, in de psalmen, en zelfs in het boek Openbaring. En kijk eens hoeveel plaats Maria krijgt in de Traditie! Je hebt inderdaad een schisma nodig om er mee te breken.

    Wim gaf een onvolledige link mee. Dit is de juiste.

    BeantwoordenVerwijderen
  13. Dankjewel Anton voor je antithese. Ik hoop dat ze mijn these hiermee extra in de verf zet.

    Ik denk niet dat het nodig is dat ik verder nog iets herhaal.

    Groet.

    BeantwoordenVerwijderen
  14. @ Rob

    Ik had in m'n vorige reactie inderdaad weergegeven hoe ik jouw visie had begrepen. Mijn verwachting was echter dat mijn weergave van jouw visie nog wel wat gecorrigeerd zou worden, maar ik viel echt van mijn stoel af van verbazing (niet letterlijk) om bevestigd te krijgen dat mijn weergave klopte.

    Ik heb tal van bezwaren tegenover een dergelijke visie van Maria, maar als de kerkgeschiedenis inderdaad leert dat dit de algemene visie van Maria is geweest tot de reformatie, dan wil ik hier nog wel een keer goed naar kijken.

    BeantwoordenVerwijderen