dinsdag 26 juni 2012

Een huis met veel woningen


De heilige grafkerk in Jeruzalem is een schitterende plek om rond te lopen. Het is goed mogelijk dat de kerk gebouwd is op de locatie waar Christus werd gekruisigd en begraven. En dat is zelfs voor de meest doorgewinterde protestant heilige grond. Je moet er trouwens wel doorheen leren kijken, want de hele entourage komt nogal kitscherig over. Maar wat wil je ook: de kerk wordt beheerd door de katholieke kerk en vijf verschillende oosters-orthodoxe kerken. De zes vertegenwoordigde stromingen hebben allemaal hun eigen kapel in die ene kerk. Een protestantse ruimte ontbreekt. Zou dat samenhangen met de protestantse ongemakkelijkheid om om te gaan met heilige plaatsen?

De heilige grafkerk is een symbool voor de kerk van mijn dromen. Één gebouw, zes kapellen. Één huis met veel woningen. Één kerk met veel stromingen. Een organisatorische eenheid die ruimte biedt aan heel veel verschillende manieren van geloven.

Verschillen die we niet weg relativeren – we gaan er in de centrale hal (Catholicum) van de kerk soms flink over in discussie, met stevige argumenten – maar die we niet laten verhinderen elkaar broeder en zuster te noemen. Elkaar aanvaarden, zoals Christus ons aanvaard heeft (Rom. 15:7), terwijl we elkaar in veel dingen niet zullen begrijpen.

Veel verschillen, maar niet ongebreideld veel. Recht onder de grootste koepel bevindt zich het heilige graf van Christus, en dat is leeg. Door een opening in de koepel valt het daglicht eroverheen. In deze kerk staat de opstanding van Christus centraal. Dat maakt het verschil tussen orthodox en heterodox, binnen en buiten.

Ik vind deze kerk o.a. zo mooi omdat het uitdrukking geeft aan eenheid in veelheid. Samen en toch verschillend. De best mogelijke uitdrukking voor het: “opdat zij allen één zijn” (Joh. 17:20). De best mogelijke, beter dan een verwoede poging te doen om het eerst overal over eens te zijn. We kunnen niet ontkennen dat de kerkelijke verdeeldheid, naast grote schade, ook iets goeds heeft opgeleverd. Een haast eindeloze variatie in liturgie en spiritualiteit. Het zou een grote verarming betekenen als die variatie op zou verdwijnen door een te ver doorgevoerd en opgelegd eenheidsideaal. We moeten de kerkgeschiedenis niet achterstevoren nog eens over willen doen.

Maar wel organisatorisch één. Omdat het onmogelijk is om iemand wel broeder of zuster te noemen en niet met diegene in één huis te kunnen leven. De eenheid waar Jezus voor bidt is zichtbaar en niet enkel spiritueel (Joh. 17:23).

Een prachtige droom, een groot ideaal. Onhaalbaar? Er zal heel wat moeten gebeuren. Toen ik in de heilige grafkerk liep merkte ik in eerste instantie vervreemding. Deze heilige plek leek me geclaimd door een soort gelovigen waar ik me totaal niet in herkende. De kitsch, nonnen die de plek waar Jezus van het kruis was gehaald kusten, iconen, niet mijn geloofswereld. Tot iemand me erop attendeerde dat deze gelovigen zeer oude tradities vertegenwoordigden. Een rijkdom waar ik amper weet van had. En dat ze met hun – in mijn ogen – vreemde gewoonten hun liefde voor de ene Heer lieten zien.

Een vreedzame samenleving van verschillende christelijke stromingen, dat is het minste wat een religie van vredestichters (Mat. 5:9) zou moeten kunnen opbrengen. En hopelijk is het bij die ene wereldwijde kerk dan niet nodig dat de sleutels bij moslims in beheer gegeven moeten worden. Want ook dat is de realiteit van de heilige grafkerk. De rivaliteit tussen de stromingen was (is?) zo groot dat men liever de sleutels aan moslims geeft dan dat men elkaar erover laat waken. God verhoede het.

Één huis met veel woningen (Joh. 14:1). Jezus heeft het natuurlijk over het eeuwige koninkrijk. Hoe zou het daar zijn? Het zou mij niet verbazen als het nieuwe Jeruzalem z’n eigen ruimtes heeft voor de verschillende stromingen. Waarom ook niet? Het klinkt nu eenmaal niet zo goed als je gregoriaans, psalmen op hele noten en opwekkingsliederen door elkaar gaat zingen. 


plattegrond van de heilige grafkerk


18 opmerkingen:

  1. Doet me denken aan dit liedje: http://www.youtube.com/watch?v=M4WwQxmtb-s

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Hoi Wim,

    Op de laatste alinea na een mooi artikel. Die variatie in spiritualiteit en liturgie is inderdaad 'very charming indeed'. Je moet er toch niet aan denken dat we met z'n allen in een eenheidsworst kerk zouden zitten, MacChurch. In de natuur is genetische diversiteit ook een bescherming tegen fatale virussen en bacteriën.
    Het ware lichaam van Christus is niet verdeeld, want alles in disharmonie met het hoofd, behoort het lichaam niet toe. Een grote mate van organisatorische eenheid zou een schijnvertoning zijn en onnodige bestuurlijke romslomp geven. Hoe heette dat digitale ledenbestandprogramma ook alweer van de gereformeerden? Dat miljoenen kostte en totaal flopte? Dat bedoel ik.
    Je verlangt zo naar eenheid Wim, en dan denk je dat de aardse verschillen in de hemel zullen doorwerken? Dat vind ik een wel heel primitieve voorstelling van zaken, die de positieve boodschap van je verhaal ook nog eens ondermijnd.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ha Paul,

      Bedankt voor je reactie. Tja, iets triviaals als een ledenbestandprogramma, daar had ik niet aan gedacht. In eerste instantie meer aan een verklaring tussen kerken dat we elkaar herkennen als kerken van Christus. In tweede instantie een vast platform voor serieuze co-existentie. Liefst vastgelegd in een mooi officieel document. Zichtbare eenheid. Zoveel mogelijk tijd met elkaar in de gang doorbrengen, voordat we ons naar onze eigen vieringen spoeden :-)

      De laatste alinea is half grappend, half serieus bedoeld. Ik heb geen idee hoe het in het koninkrijk zal zijn. Dus het is niet gebaseerd op kennis. Maar anderzijds, als verscheidenheid niet enkel negatief is, dan kan die verscheidenheid ook doorwerken in het koninkrijk. Waarom ook niet? Of zullen liturgieen gaan vermengen? Dat zal pas chaos worden. Of zing jij toch liever op hele noten?

      Verwijderen
  3. Je vroeg op Twitter om een serieuze reactie. Ja, ik vind dat je laatste grap je eigen woorden ondermijnt (met een t). Marcel Kurpershoek schreef een boeiend reisverslag met de opvallende titel: Onzalig Jeruzalem. Het boek gaat er niet specifiek over, maar de titel had ook op de christelijke verdeeldheid kunnen slaan aldaar.
    Mijn eigen kerk is al geen eenheid. De organisatie sucks. Het is er goed uit te houden omdat er goed gepreekt wordt en er veel lieve mensen komen e.d., maar al die structuren garanderen geen levende kerk. Voor tieners wordt er niet zoveel georganiseerd en de kringen zijn soms autonome eilandjes, om maar iets te noemen, terwijl er toch heel wat betaalde krachten rondlopen. Veel meer als in jouw kerk, ook verhoudingsgewijs. Ik snap werkelijk niet je drang naar een organisatorische eenheid. Maar ik maak me er geen zorgen over, want het gaat toch niet gebeuren. Zo zitten mensen namelijk niet in elkaar.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Interessant!
    Dat 't hier benêe niet gaat lukken, moge duidelijk zijn; zie ook dit filmpje (hoewel het hier de Geboortekerk betreft) http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2690/Opmerkelijk/article/detail/3096607/2011/12/28/Priesters-gaan-met-elkaar-op-de-vuist-in-Geboortekerk-Jezus.dhtml.

    Wel hoop ik, in Nieuw Jeruzalem niet bij de gereformeerden meer te zijn ingedeeld. Volgens mij is het daar veel leuker, als je door charismatischen omringd bent! ;)

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Haha, ik ben opgevoed met het idee dat de eeuwigheid altijd kerkdienst zou zijn, inclusief saaie lange preken.

      Maar in tongen spreken? ik moet er ook niet aan denken. Laten we lekker de psalmen zingen. Met trommels en snaren, dat dan weer wel :-)

      Verwijderen
  5. P.s. ik zie nu pas dat je verzoek om een serieuze reactie betrekking had op een Tweet van mij en niet op reactie 1. Ik dacht al, ik was toch redelijk serieus?

    Ik denk zondermeer dat die vele woningen letterlijk genomen moet worden. Het nieuwe Jeruzalem is als een enorme Kubus. Hoe daarin te wonen weet ik ook niet precies, maar er zijn tal van visionaire getuigenissen over, dat er gewoon woningen in de hemel voor ons zijn. En leef je dan met een partner daarin? Kijk, dat is lastig, want een aantal van ons zal dan toch een meerpersoons huishouden moeten hebben.:-) Nee, we wonen denk ik alleen. Dat is een rare gedachte. Alleen in de hemel? Maar wel verbonden met elkaar en met Christus natuurlijk.

    En over die liturgie zou ik me geen zorgen maken Wim. We worden totaal veranderd in ons denken en daar zullen we Hem prijzen op een hemelse wijze. De engelen zullen ons daarin voorgaan denk ik, maar misschien ook niet. We hebben straks zoveel om dankbaar voor te zijn, dat de lofprijzing vanzelf zal gaan. Maar wat ik niet begrijp is ons verdriet om geliefden die verloren zijn. Hoe ga je daarmee om. Er zijn raadselen, maar ook openbaringen gegeven aan mensen. Daar geloof ik in en meerdere daarvan kun je gewoon op internet vinden.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Mijn drang naar organisatorische eenheid komt vanuit de overtuiging dat Christus niet een aantal eilandjes, maar een kerk achterliet, met organisatie. In Handelingen volgen we die organisatie vanuit de 12 apostelen (noodzakelijk dat aantal), 7 diakenen/evangelisten en ontelbaar veel oudsten. 1 kerk, met 1 organisatie.

      In tegenstelling tot evangelischen, zoals jij, is de organisatie voor een gereformeerde, zoals ik, dus niet iets pragmatisch, maar iets principieels.
      Uiteraard gaat het dan niet om de juiste ledenadministratie etc. maar wel om een eenheid die zichtbaar is, juist ook in het ambt.

      Vandaar mijn mening dat echte eenheid het ook zoekt in een vorm van organisatie en niet enkel in de vrome overtuiging dat alle volgelingen van Jezus de echte kerk uitmaken (wat op zich waar is, maar ik wil daar dan ook graag werk van maken).

      Verwijderen
    2. @Paul
      Ik neem die kubus dan weer minder letterlijk. Daar zijn me de getallen te symbolisch voor. En of we wonen in onze huidige zin? Hebben we nog behoefte aan priveruimte? Ik weet het niet. De naaktheid in het paradijs lijkt mij symbool te staan voor de afwezigheid van die priveruimte. Dus wellicht zitten we gewoon met elkaar in een grote zaal.

      Over de liturgie. Als de liturgie op aarde, zoals Jos beweert, en ik wel meemaak een weerspiegeling van de hemelse liturgie is, zal de liturgie in de hemel dus niet gans anders zijn tov onze liturgie. Maar ik vermoed dat de klaagpsalmen niet meer gezongen zullen worden maar psalm 150 wel.

      Verdriet om geliefden die verloren gaan. Een pijnlijk onderwerp. Op dat punt hoop ik van harte dat er veel meer mensen behouden zijn dan wij in onze orthodoxie vermoeden.

      En die openbaringen op internet? Kijk vooral eens op openbaring.blogspot.com :-)

      Verwijderen
    3. Hi Paul! Zoiets als n klooster: ieder zijn eigen cel met vele gemeenschappelijke ruimten en een prachtige tuin...
      Mariamne

      Verwijderen
    4. Projectie? Dus toch. :-)
      Ik heb niets tegen zuilengangen.
      Genoeg ruimte en iets gemeenschappelijks spreekt me ook wel aan. Er zal i.i.g. geen eenzaamheid zijn, want we hadden het over de hemel. Communicatie is ook zoiets. Direct door de geest? Eén taal? Geen tegenspraak? Eén van zin en één in begrip. Er is dus wel een spanningsveld t.a.v. het indivuduele. Daar pak ik hier iets van mee.

      Verwijderen
  6. Mooie blog Wim! Ik hoop van harte dat deze gezindheid (éénheid) zich als een epidemie zal verspreiden over het huidige christendom. Wie weet is dat het antwoord op de kerkverlating van de afgelopen decennia.

    Wat de vele woningen betreft, dat betekend volgens mij niet anders dan "meer dan genoeg ruimte" en mag niet geïnterpreteerd worden als zouden er afgescheiden ruimtes of zelfs kerkmuurtjes bestaan in het nieuwe Jeruzalem!

    Ik vind het jammer dat Alain zo pessimistisch is om de éénheid slechts eschatologisch te willen zien (hier beneden is het niet). Ook al lijkt het een hopeloze zaak, juist dan moet onze hoop gericht zijn op onze Heer en Koning die éénheid wenst in zijn nieuwe Rijk!

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ha Kees, mwah, misschien kan die eenheid hier beneden wel, maar dan niet (te lang) met elkaar in één gebouw. Een beetje agree to disagree, of, positiever: zoals broers en zussen ook het ouderlijk huis zullen verlaten, om elk een eigen leven op te bouwen. Zijn ze dan niet meer één familie? Ja, wel degelijk - maar niet te dicht op elkaar - want veel goeds komt daar niet van.

      Verwijderen
    2. Alain, vandaar dat de Kerk bestaat uit bisdommen en uit parochies met daarbinnen nog spiritualiteitsgroepjes, maar ook uit congregaties, ordes en gebedshuizen. Diversiteit genoeg, maar wel eenheid rondom één altaar, met één geloofsleer en één doopsel.

      Verwijderen
  7. Ook ik vind je blog mooi, Wim! Deze passage raakte me het meest: "Maar wel organisatorisch één. Omdat het onmogelijk is om iemand wel broeder of zuster te noemen en niet met diegene in één huis te kunnen leven. De eenheid waar Jezus voor bidt is zichtbaar en niet enkel spiritueel (Joh. 17:23)." Dat is me uit het hart gegrepen - iemand broeder of zuster noemen betekent erkennen dat je samen hoort bij de kerk als het ene lichaam van Christus - dat kan niet zonder bereidheid om te proberen die eenheid (die gegeven is in het horen bij Christus)ook zichtbaar en concreet te maken - hier en nu.

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Prachtige blog Wim! Ik deel je verlangen naar zichtbare eenheid en geloof daarbij dat God echt wel een fan is van verscheidenheid. Dat zou ons dus wat mogelijkheden moeten kunnen bieden.

    God die begint met een algemeen vormen van kosmos uit chaos, van suggererend openbaren naar radicaal incarneren binnen de geschiedenis.

    Daarom sta ik niet te kijken bij een universeel transcendente God die zich ook heel concreet en neerdalend in een romeinse liturgie laat aanbidden en liefhebben. Hijzelf kiest de woorden (Schrift) en hoe Hij aanwezig komt (Sacrament) en nodigt de ganse mensheid uit om dit te aanschouwen.

    Ook is het niet verwonderlijk dat er per cultuur ook plaats is voor onderscheiden ritussen binnen één organisatorische eenheid. Zorg er wel voor dat een nieuwe ritus ook erkend wordt. Zo verlies je de liturgische kalender niet, noch de objectieve sacramentele aanwezigheid van God zelf.

    Zelf droom ik van een paar extra vormen van aangereikte katholiciteit. Bijvoorbeeld: Een officiele geloofsvorm binnen de universele kerk waarbij de mariale accenten veel minder aandacht vragen, zonder dat Maria ostentatief geweerd wordt. Of een kerkgebouw zonder beelden maar dan wel één met een eucharistische tabernakel. Ik vind het boeiend om na te denken hoe creatief protestanten van goede wil (sorry fundi's) hiermee zouden kunnen omgaan.

    Ja, ik zou met veel plezier met jou en vele anderen willen keuvelen in de centrale hal om elkaar te bemoedigen en te inspireren.

    Het toenemend verlangen naar zichtbare eenheid is hartverwarmend. De universele of katholieke kerk is trouwens niemands eigendom. Het is Gods samengeroepen en samenroepende ekklesia.

    Daarom kan ik jullie niet uitnodigen, want ikzelf wordt dagelijks uitgenodigd om een waar lidmaat te zijn van het Lichaam van Christus. Enkel God nodigt uit. En die uitnodigende oproep lijkt alsmaar luider te klinken.

    BeantwoordenVerwijderen
  9. Prachtige blog Wim! Ik deel je verlangen naar zichtbare eenheid en geloof daarbij dat God echt wel een fan is van verscheidenheid. Dat zou ons dus wat mogelijkheden moeten kunnen bieden.

    God die begint met een algemeen vormen van kosmos uit chaos, van suggererend openbaren naar radicaal incarneren binnen de geschiedenis.

    Daarom sta ik niet te kijken bij een universeel transcendente God die zich ook heel concreet en neerdalend in een romeinse liturgie laat aanbidden en liefhebben. Hijzelf kiest de woorden (Schrift) en hoe Hij aanwezig komt (Sacrament) en nodigt de ganse mensheid uit om dit te aanschouwen.

    Ook is het niet verwonderlijk dat er per cultuur ook plaats is voor onderscheiden ritussen binnen één organisatorische eenheid. Zorg er wel voor dat een nieuwe ritus ook erkend wordt. Zo verlies je de liturgische kalender niet, noch de objectieve sacramentele aanwezigheid van God zelf.

    Zelf droom ik van een paar extra vormen van aangereikte katholiciteit. Bijvoorbeeld: Een officiele geloofsvorm binnen de universele kerk waarbij de mariale accenten veel minder aandacht vragen, zonder dat Maria ostentatief geweerd wordt. Of een kerkgebouw zonder beelden maar dan wel één met een eucharistische tabernakel. Ik vind het boeiend om na te denken hoe creatief protestanten van goede wil (sorry fundi's) hiermee zouden kunnen omgaan.

    Ja, ik zou met veel plezier met jou en vele anderen willen keuvelen in de centrale hal om elkaar te bemoedigen en te inspireren.

    Het toenemend verlangen naar zichtbare eenheid is hartverwarmend. De universele of katholieke kerk is trouwens niemands eigendom. Het is Gods samengeroepen en samenroepende ekklesia.

    Daarom kan ik jullie niet uitnodigen, want ikzelf wordt dagelijks uitgenodigd om een waar lidmaat te zijn van het Lichaam van Christus. Enkel God nodigt uit. En die uitnodigende oproep lijkt alsmaar luider te klinken.

    BeantwoordenVerwijderen
  10. zit ik dan mooi in de ruimte van jouw stroming psalmen te zingen terwijl ik toch ook graag een opwekkingslied mag zingen... doe alles maar door elkaar wat mij betreft! maar dan wel na elkaar...
    Janneke

    BeantwoordenVerwijderen