vrijdag 16 mei 2014

Vrouw en ambt (2) - zeven hoogleraren

In het Nederlands Dagblad van vandaag geven zeven hoogleraren allerlei kwalificaties mee aan het beleidsrapport “M/V in de kerk” van de deputaten van de GKV. Een van die kwalificaties is ‘zeer ondoordacht’. Dat kan. Maar in mijn ogen zijn veel van de geciteerde opmerkingen van de hoogleraren eveneens ondoordacht. Dat geldt voor een woordspelletje als ‘geen rangorde, wel een volgorde’ dat onmiddellijk stukloopt op een exegese van 1 Tim. 2:12-13 waar Paulus nadrukkelijk stelt: volgorde = rangorde. Dit soort verzachtingen van wat er in de Bijbel staat helpt ons niet verder.

Maar het geldt vooral voor de woorden van Kees de Ruijter, die me toch wel enigszins verbijsterden. De Ruijter stelt twee dingen: 1) vrouwen kunnen volgens de Schrift alle taken (waaronder preken) in de kerk vervullen (cursivering is van mij). 2) Vrouwen mogen niet in de oudstenraad, want Paulus is terughoudend in het toewijzen van bepaalde beslissingsbevoegdheid aan vrouwen, daar waar die beslissingen ook mannen raken. Kortom: vrouwen mogen alles, behalve beslissingen nemen. In mijn ogen doet dit voorstel zowel het ambt als de vrouw geen recht.

Volgens De Ruijter is preken geen exclusief ambtelijke taak. Waar hij dat precies op baseert is me niet helder, maar ik vermoed op het gegeven dat in de eerste brief aan de Corinthiërs wordt gezegd dat gemeenteleden zonder ambt ook profeteren. En dat is ook zo. Profetie in het Nieuwe Testament is een charismatisch verschijnsel dat zich vaak op praktische en concrete situaties richt. En dat wordt inderdaad nergens met het ambt verbonden. Wat nadrukkelijk wél met het ambt verbonden wordt is de didache, het onderwijs. Dit woord wordt in de evangeliën verbonden aan de boodschap van het Koninkrijk die Jezus brengt (Mat. 7:28). Dat onderwijs wordt in de eerste twee hoofdstukken van Handelingen door Jezus via de Geest overgedragen aan de apostelen (cf. Hand. 1:1 en 2:42). Vervolgens dragen de apostelen dat onderricht weer over aan de oudsten (bv. Tit. 1:9). De inhoud van dit onderricht is in essentie terug te brengen tot de verkondiging van en over Jezus, het evangelie zelf. Kort samengevat door Petrus in de beroemde belijdenis: U bent de Messias, de Zoon van de levende God. Direct nadat Petrus die belijdenis heeft uitgesproken ontvangt hij de sleutels van het koninkrijk. Naar mijn overtuiging vormen die sleutels de prediking dat Jezus de Messias is (cf. HC vr/antw 83). Het bewaren en doorgeven van deze centrale boodschap in de prediking is wezenlijk voor het ambt van Jezus, apostel én oudste. Als je preekbevoegdheid losmaakt van het ambt en het wezenlijke van het ambt alleen nog ziet in beslissingsbevoegdheid, zoals De Ruijter doet, dan hol je het ambt uit.

Waar De Ruijter precies vandaan haalt dat Paulus terughoudend is in het toewijzen van beslissingsbevoegdheid aan vrouwen, daar waar die beslissingen ook mannen raken, is me opnieuw niet helemaal duidelijk. Een tekst als 1 Tim. 2:12 verbindt autoriteit nadrukkelijk met onderwijs, uit die tekst blijkt opnieuw dat het gezag van het ambt vooral een inhoudelijk-geestelijk gezag is en niet slechts berust op beslissingen nemen. Wellicht haalt hij het uit algemene uitspraken van Paulus over de onderdanigheid en gehoorzaamheid van de vrouw.

Maar laten we voor het gemak aannemen dat hij gelijk heeft en dat beslissingsbevoegdheid het enige is dat de Bijbel vrouwen verbiedt. Dan lopen we onherroepelijk aan tegen het gegeven dat de mens van vandaag dat als arbitrair zal ervaren. Hoezo mogen vrouwen geen beslissingen nemen? Zijn ze minder bekwaam dan mannen? En waar blijkt dat dan uit?

Afgelopen donderdag had ik met mijn belijdeniscatechisanten een avond over vrouwen in de kerk. Al snel verschenen er twee dingen op het bord: het eerste was ‘gezag’, dat verbiedt de Bijbel aan de vrouw. Het tweede was ‘omdat het in de Bijbel staat’. Een autoriteitsargument. In een eerdere blog heb ik dit omschreven als ‘slikken of stikken’. In de hele maatschappij bekleden vrouwen gelijke posities als mannen en blijken ze prima in staat om beslissingen te nemen die ook ten goede komen aan de man. Alleen in de kerk zou het dan anders zijn. Als we ons daarbij neerleggen hebben we als kerk op z’n minst een enorm PR-probleem. En als het enigszins mogelijk is moeten we dat zien te vermijden.

Is dat mogelijk? Ik denk het wel. Als eerste is het belangrijk dat we erkennen dat onze tijd werkelijk anders is dan de tijd van de Bijbel en dat het daarom onmogelijk is om op dit punt rechtstreeks het NT op onze tijd toe te passen (zoals De Ruijter wel probeert). In de tweede plaats is het van belang dat we erkennen dat verschillende Bijbelteksten een verschillend soortelijk gewicht hebben. Een tekst als Galaten 3:28 dat rechtstreeks vanuit het evangelie een richting wijst, mag dan zwaarder wegen dan een tekst die in een concrete situatie van toen een weg wijst (zoals 1 Kor. 14:34). In de derde plaats is het goed om te zien dat er in de Bijbel wel degelijk een ontwikkeling is van OT naar NT. Dat een tekst als Efeze 5:21-33 vanuit het hart van het evangelie een ingrijpende correctie aanbrengt op de toenmalige vrouwonvriendelijke cultuur. Dat de Schrift daarmee zelf een dynamiek in gang zet naar een wereld waarin man en vrouw echt gelijkwaardig zijn. En dat daarom het openstellen van het ambt, inclusief de preekbevoegdheid een legitieme volgende stap is. Een stap die het juiste gewicht geeft aan de vrouw én aan het ambt.

P.s. voor verdere onderbouwing verwijs ik graag naar dit stuk van Wim van der Schee  

1 opmerking:

  1. Dat de kerk een 'pr-probleem' heeft is niet nieuw en niet het ergste, getuige bijv. de brief aan Diognetus. (www.eo.nl/geloven/themas/doorgeven/item/de-brief-aan-diognetus/)

    In ieder geval komen Deputaten Eenheid Geref. Belijders tot een andere weging van de zaak dan ds. Wim de Bruin.

    Vanmorgen (17-5-2014) kregen deputaten gelegenheid hun visie uitgebreid te presenteren in een consultatieronde op de synode van de GKv. (Wie geïnteresseerd is, zie https://www.facebook.com/contactorgaangereformeerdegezindte?ref=hl of http://1drv.ms/S4yKRp).
    ds Peter LD Visser.

    ds Peter LD Visser.

    BeantwoordenVerwijderen