woensdag 4 januari 2017

Mijn ongemak met de huidige islamdiscussie

Voor wie het nog niet was opgevallen, ik ben de laatste weken ineens een tamelijk radicaal verdediger van de islam geworden. En dat is ongemakkelijk voor iemand die zich bewust is van het grote inhoudelijke verschil tussen islam en christendom. Islamkritiek is geen vies woord voor mij.  Van mijn theologische huis uit ben ik gewend aan een kritische omgang met de islam. Een stevige inhoudelijke discussie over de persoon van Jezus, de visie op het heilig boek en de rol van geweld in beide godsdiensten lijkt me zeer zinvol, omdat ik vanuit mijn christelijke perspectief wel een paar verschillen zie.

Dat jihadisme gevaarlijk is staat niet ter discussie. Dat vindt iedereen al. Volgens mij vindt ook iedereen dat dat met alle geëigende middelen moet worden aangepakt. Dat veel landen met een islamitische meerderheid nou niet bepaald voorbeelden zijn van democratie en vrijheid staat ook niet ter discussie. Maar momenteel spitst de discussie in de maatschappij, maar in het kielzog daarvan ook in de kerk zich toe op één vraag: is ‘de islam’ inherent gewelddadig?

Of de discussie zich zelf toespitst weet ik trouwens niet eens. Ik heb sterk het gevoel dat deze discussie op dit moment door ‘rechts’ aan de samenleving wordt opgedrongen. De rest van Nederland moet vinden dat de islam inherent gevaarlijk is. Een andere mening hebben is wegkijken.

Wat zijn de feiten?

Maar op basis waarvan moet ik dat vinden? Vanochtend verscheen in het AD een interview van Wierd Duk met Ruud Koopmans. Het artikel opent er mee dat wereldwijd 50 miljoen moslims bereid zijn geweld te gebruiken. Een getal dat indruk maakt. Je wordt er bang van. Hij beroept zich voor dat cijfer op ‘onderzoek’. Welk onderzoek is niet zichtbaar en hoe je die onderzoeken moet interpreteren wordt niet gevraagd. 

Maar goed, het gaat dan om ongeveer 5% van alle moslims. Je zou ook kunnen constateren dat 95% van de moslims niet bereid is geweld te gebruiken. Volgens hetzelfde artikel zijn nog eens 45% van de moslims intolerant: haat richting afvalligen, homohaat en de schending van vrouwenrechten worden genoemd als indicatie van die intolerantie. Opnieuw: niet helder wordt op welk onderzoek dit gebaseerd is en wat de criteria zijn. Wat is homohaat precies? En wanneer schend je rechten van vrouwen? En in hoeverre komen die opvattingen voort uit de islam, of leven ze breder in niet-westerse landen? In contacten met christenen uit dat deel van de wereld is duidelijk dat ook zij niet echt tolerant richting homo’s zijn.

Blijft over dat wereldwijd ongeveer 50% van de moslims tolerant zou zijn. Dat vind ik eerlijk gezegd nog een best hoog percentage. In elk geval te hoog om ‘de islam’ als zodanig gewelddadig te noemen.

Hoezo: bereid geweld te gebruiken?

In hetzelfde interview van Duk valt me nog iets op. In het interview zelf zegt Koopmans dat die 50 miljoen mensen bereid zijn ‘om geweld te accepteren – ook tegen burgers – om de islam te verdedigen’. In de inleiding van het artikel is dat ineens geworden: ‘Wereldwijd zijn 50 miljoen moslims bereid geweld te gebruiken’.

Semantisch zit er nog wel wat ruimte tussen het gebruiken van geweld of accepteren van geweld. Stel je voor dat je in Nederland een enquête zou uitzetten onder PVV-stemmers, of zelfs alle Nederlanders, met de vraag of ze ‘bereid zijn geweld te accepteren – ook tegen burgers – om de westerse waarden te verdedigen?’, dan ben ik benieuwd naar de uitkomst. Eerlijk gezegd, als je hem op de juiste manier uitlegt, zou ik er ook ja op antwoorden.

Sterker nog, momenteel verdedigen onze westerse vliegtuigen onze westerse waarden door IS te bombarderen, en dat er daarbij burgerslachtoffers vallen, hoe verdrietig ook, accepteer ik.

Wie kijkt er weg?

Stel je voor dat we nu met z’n allen gaan vinden dat ‘de islam’ een gewelddadige godsdienst is. En dat we dus ‘de islam’ erkennen als de enige bron van al het jihadistisch geweld, wat is dan het effect?

M.i. zal het effect zijn dat we met elkaar de ogen sluiten voor mogelijke andere oorzaken voor het jihadistisch geweld. Sociaal-economische oorzaken, oorzaken die te maken hebben met discriminatie van moslims in de westerse wereld, oorzaken die te maken hebben met een soms wat ongelukkig effect van westers ingrijpen in de Arabische wereld.

Door ‘de islam’ als enige oorzaak van jihadistisch geweld aan te duiden kijken we weg van mogelijke andere oorzaken en zullen we dit kwaad bestrijden met de verkeerde oplossingen.

Mijn positie is deze: inhoudelijke kritiek op de islam? prima. Jihadisme bestrijden? dat moet. Zowel op theologisch niveau als met wapens. Stellen dat ‘de islam’ inherent gewelddadig is? contraproductief en kortzichtig.  


Naschrift: vandaag verscheen er in het NRC een factcheck over het getal van 50 miljoen dat bereid is om geweld te accepteren. NRC tekent daarbij aan dat geweld accepteren niet hetzelfde is als geweld gebruiken. Voor veel cijfermateriaal zie het onderzoek van Pew dat ik onder ogen kreeg. Deze 50 miljoen moeten afgezet worden tegen de 1,6 miljard moslims wereldwijd. Dat is ongeveer 3%. 

2 opmerkingen:

  1. Prima geformuleerd, Wim. Kleine getalsmatige correctie: er wordt uitgegaan van plm 1,6 miljard moslims in de wereld, dus 50 miljoen komt dan neer op ruim 3 procent, en zeker niet op 5%. Daarbij kun je voor Nederland en West-Europa ook op je klompen aanvoelen dat moslims hier puur vanwege hun sociale omgeving minder geneigd zijn dan zeg in Afghanistan om geweld goed te keuren of te gebruiken.
    Dat 'soms wat ongelukkig effect van westers ingrijpen in de Arabische wereld' is nogal eufemistisch gesteld. Veel mensen begrijpen niet dat vanuit daar met dezelfde ongenuanceerde blik naar ons wordt gekeken als andersom, en ook nog met betere en recentere argumenten: de kolonialistische kruistocht van het christelijke westen tegen de Arabische wereld en de islam is er een breed geaccepteerd frame. En niet zonder reden, dat is het nare.

    Mijn punt: vraag het moslims in Nederland zelf: betekent islam voor jullie automatisch geweld tegen niet-moslims? Ze wonen verdorie om de hoek. Gewoon vragen. Niet beschuldigen. Want zo begon het ruim een eeuw (en langer) geleden tegen de Joden ook.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Ik ben benieuwd in hoeverre de schrijver van dit stuk, die kortweg stelt dat de islam als 'inherent gewelddadig' beschrijven 'kortzichtig' en 'contraproductief' is, meer dan gemiddelde kennis heeft van de (leer en geschriften van) de islam. Dat zou de kracht van zijn stelling beslist vergroten.

    BeantwoordenVerwijderen