Toen ik het beleidsrapport
M/V in de kerk integraal
gelezen had, was mijn eerste reactie: tja. Niet omdat ik het een slecht rapport
vond, want dat is het niet, maar omdat het naar mijn besef in stem en tegenstem vooral de patstelling
in de discussie schetste en het gesprek niet werkelijk verder kwam.
Het meerderheidsrapport gaat uit van het grote culturele verschil
tussen de tijd van de Bijbel en onze tijd en concludeert op basis van dat
verschil dat het in onze tijd goed is dat vrouwen ook ambten mogen vervullen.
Het minderheidsrapport neemt het uitgangspunt in de verhoudingen die God met de
schepping heeft gegeven, zoals die via de Schrift tot ons komen en concludeert
dat we in gehoorzaamheid aan God de ambten niet open mogen stellen voor
vrouwen. Binnen hun eigen denkkader zijn beide uitkomsten consistent en
bevredigend. Maar ze raken niet wezenlijk met elkaar in gesprek.
Mijn reactie ‘tja’ verwoordt vooral mijn eigen verlegenheid
met het thema. Die verlegenheid heeft er mee te maken dat we vandaag, hoe je
het ook wendt of keert, in een andere hermeneutische situatie verkeren
dan vroeger. In het verleden was er op dit punt een eenheid van het leven: wat
er in de Bijbel staat en wat je in het dagelijks leven om je heen ervaart komt
overeen: de vrouw is ondergeschikt aan de man en heeft geen leidende positie in
kerk en politiek. Zowel wat er in de Bijbel staat als de maatschappij-inrichting
is geworteld in de schepping van God, in de
natuur.
Schrift en common sense zeggen dus
hetzelfde.
Op dit punt vind ik dat het M/V-rapport te gemakkelijk over het
scheppingsorde-argument van Paulus heen stapt.
Dat was voor hem niet zomaar een van de argument en, maar juist in dat argument komen Schrift en
natuur samen en spreken ze met één mond.
Vandaag is die beleefde eenheid van het leven er hooguit nog
in de uiterste rechterflank van de SGP, waar de vrouw zowel maatschappelijk als
kerkelijk een duidelijk andere rol vervult dan de man. In de rest van
(christelijk) Nederland is de dagelijkse ervaring dat vrouwen in allerlei
leidinggevende functies prima functioneren en die taak minstens zo goed
vervullen als mannen. De natuur en
maatschappij leren ons dus dat man en vrouw, hoewel verschillend, volstrekt
gelijkwaardig zijn. De eenheid in de ervaring van het leven is doorbroken, de
Schrift congrueert op dit punt niet meer met de door ons ervaren werkelijkheid.
Dat de eenheid van het leven doorbroken is, is recent het duidelijkst
naar voren gekomen in de discussie rondom de SGP-vrouw. Het standpunt daar, en bij
veel orthodoxe christenen, is: de vrouw heeft leidinggevende capaciteiten, die
mag ze overal inzetten,
behalve in de
kerk. De enige reden dat het in de kerk niet mag is een autoriteitsargument:
omdat het in de Bijbel staat. Een besluit dus niet op basis van wat vrouwen al
dan niet kunnen, maar op basis van een gebod dat vanuit de dagelijkse ervaring
niet te onderbouwen is. Zoals ook uit
dit recente artikel op
cip.nl blijkt.
Omdat de eenheid van het leven op dit punt er niet meer is,
is het zo dat welke keuze je ook maakt, voor of tegen vrouwelijke ambtsdragers,
het altijd een andere keuze is dan de
keuze van de kerk der eeuwen. De kerk der eeuwen maakte haar keuze op basis van
Schrift, natuur en common sense. Voor de kerk vandaag is het - gechargeerd
gezegd - of de Schrift, of de ervaren werkelijkheid.
In een recent artikel
laat A.A.A. Prosman heel mooi zien hoe voor Calvijn op het punt van
homoseksualiteit
natuur
en Schrift één taal spraken. Zelfs zo dat de Schrift deze voorschriften geeft
omdat
ze overeenkomen met de natuur.
Prosman geeft aan dat die vanzelfsprekendheid in onze tijd weg is en stelt dan dat
we daarom des te meer op de Schrift zijn aangewezen. Hij kiest in het
bovengenoemde dilemma dus ondubbelzinnig voor de Schrift. Dat is op zich een
legitieme keuze, maar hij gaat niet in op het ongemakkelijke van deze
positie: we moeten namelijk geboden houden waarvan niet inzichtelijk gemaakt
kan worden welk doel ze hebben. Op deze manier wordt het gezag van
de Schrift wel heel formeel en komt min of meer los van de werkelijkheid te staan.
Mijn punt is: welke weg je ook kiest: het is ten opzichte
van het verleden altijd een nieuwe weg. Of je handhaaft de Schrift onverkort,
met het risico dat het Schriftgezag ervaren wordt als ‘slikken of stikken’, of
je gaat mee in culturele ontwikkelingen in de erkenning dat het gezag van de Schrift op een nieuwe manier ingevuld moet worden. In mijn ogen is het in
elk geval niet mogelijk om de Schrift op dit punt te harmoniseren
met de door ons ervaren werkelijkheid. Pogingen daartoe komen gewrongen over.
Een patstelling dus: twee posities, beiden met een positieve
en negatieve kant. Ik vind het lastig kiezen.
Een belangrijke schakel die verder zou kunnen helpen
mis ik in het rapport. Namelijk een evaluatie van de vrouwenemancipatie. Is dat
een ontwikkeling die we als christenen mogen toejuichen of die we moeten afwijzen?
Is onze gelijkheidscultuur beter dan de patriarchale cultuur? Deze vraag moet m.i.
beantwoord worden voordat je besluit
om mee te gaan in onze huidige cultuur. In het rapport wordt naar mijn mening de
cultuur teveel als een neutraal gegeven beschouwd.
Het rapport heeft veel aandacht voor het gegeven dat
in de GKv (en ook de CGK) vrouwen tegenwoordig steeds meer taken uitvoeren, en
dat ook goed doen, dan in een recent verleden. Ik heb het nagezocht, maar
nergens in het rapport wordt het verband gelegd tussen deze ontwikkeling en het
werk van de Geest. Opnieuw wordt de ontwikkeling in de richting van meer
participatie van vrouwen als een neutraal gegeven beschouwd. De Geest komt in
het rapport enkel aan de orde als het gaat om het hermeutische proces, de Geest
die inzicht geeft in de Schrift. Maar kan het ook zijn dat een onderdeel van dat
hermeneutische proces de veranderde werkelijkheid in de kerk is, waardoor we
erachter komen dat de Geest zélf aan vrouwen gaven en verantwoordelijkheden
geeft en dat de Geest zélf de vragen rondom vrouw en ambt aan ons opdringt? Ik
neig er naar om deze vraag met ‘ja’ te beantwoorden. Waar vrouwen gaven krijgen
en een roeping ontvangen, mag je dan als kerk weigeren om deze vrouwen hun plek
te geven? Ik denk van niet. Niet in de eerste plaats omdat de cultuur veranderd is, maar vooral
omdat de Geest die weg wijst.
In mijn ogen zal een benadering op basis van de Schrift
alleen telkens weer op de boven geschetste patstelling uitlopen. We zullen het
moeten doen met de leiding van de Geest, hoe spannend dat ook kan zijn.
